Hoài niệm về Tết xưa

Tết Nguyên Đán luôn giữ vị trí thiêng liêng trong tâm thức người Việt, không chỉ là dịp chuyển giao năm cũ đón năm mới mà còn là biểu tượng của sự sum vầy, đoàn tụ và khởi đầu an lành. Đặc biệt, ký ức về Tết xưa ở miền Tây Nam Bộ, trong bối cảnh thời bao cấp đầy thách thức, lại càng trở nên sâu đậm, khắc họa rõ nét tinh thần cộng đồng, sự sẻ chia và lòng lạc quan của người dân nơi đây. Khác biệt hoàn toàn với sự đầy đủ, tiện nghi của cuộc sống hiện đại, cái Tết thời ấy là tổng hòa của những giá trị văn hóa sâu sắc, những nghi lễ truyền thống được gìn giữ và những khoảnh khắc ấm áp không thể nào phai mờ.

Để hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử, thời bao cấp ở Việt Nam kéo dài từ khoảng năm 1975 đến cuối những năm 1980, đầu 1990, là giai đoạn kinh tế đất nước gặp nhiều khó khăn, mọi mặt hàng thiết yếu đều được phân phối theo tem phiếu. Miền Tây Nam Bộ, với đặc thù là vùng sông nước, càng chịu ảnh hưởng nặng nề hơn bởi hệ thống giao thông còn hạn chế và sự biệt lập về địa lý. Điều này khiến việc chuẩn bị Tết trở thành một hành trình đầy thử thách, đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và tinh thần đoàn kết cao độ từ người dân. Thay vì mua sắm dễ dàng như ngày nay, mỗi món đồ Tết đều là kết quả của sự chắt chiu, đổi chác và đôi khi là cả một hành trình dài vượt sông, băng đồng.

Ngày nay, việc chuẩn bị cho ngày Tết trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết với đủ loại hàng hóa sẵn có. Nhưng trở về những năm tháng sau giải phóng, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa của miền Tây sông nước Cửu Long, việc tìm mua một món đồ Tết là cả một hành trình gian nan. Với khoảng cách trung bình 30km mới có một chợ thị trấn, và 60km mới đến chợ thị xã tỉnh lỵ, có thể hình dung được sự khó khăn mà bà con phải đối mặt khi sắm sửa Tết. Chính trong hoàn cảnh ấy, những giá trị truyền thống lại càng được đề cao, tạo nên một nét đẹp văn hóa độc đáo, một sức sống mãnh liệt của tinh thần vượt khó. Những chuyến đi chợ Tết không chỉ là mua sắm mà còn là dịp để gặp gỡ, trao đổi thông tin, và đôi khi là cả những mối tình quê. Các bà, các mẹ thường phải dậy từ tờ mờ sáng, chèo xuồng hàng chục cây số để đến được phiên chợ lớn, mang theo những sản vật nhà làm để đổi lấy những thứ cần thiết cho Tết. Đó là những hình ảnh mà thế hệ trẻ ngày nay khó có thể hình dung được.

Với những ai đã từng trải qua thời bao cấp, ký ức về ngày Tết vẫn còn vẹn nguyên với nhiều câu chuyện vừa vui, vừa xúc động. Trẻ con khi may được bộ quần áo mới thường cất kỹ vào tủ, chờ đến mùng Một mới dám mặc, bởi đó là tài sản quý giá. Thậm chí, đến bây giờ ở nhiều vùng quê, khi thấy ai mặc áo mới vào ngày thường, người ta vẫn trêu đùa: “Sao không để Tết hẵng mặc?”. Điều này phản ánh sự trân trọng đặc biệt đối với những giá trị vật chất ít ỏi thời bấy giờ. Cuộc sống tự cung tự cấp khiến người dân quê thiếu thốn trăm bề về vật chất, nhưng tình nghĩa xóm giềng, sự sẻ chia thì lại có thừa. Từ đám cưới, đám giỗ đến Tết nhất, mọi người đều chung tay góp sức. Nhà nào nuôi vịt thì biếu hàng xóm vài chục trứng tươi để kho thịt. Rau cải, lá hành, trái bí, trái bầu cũng được chia sẻ cho nhau, để cái Tết nhà ai cũng đủ đầy trong hoàn cảnh khó khăn chung. Ngay cả những cành mai trước nhà trổ nụ, chủ nhà cũng không ngần ngại cắt cho hàng xóm vài cành để mùa xuân đến với mọi nẻo đường quê hương, làng xóm của mình. Đây là một nét đẹp văn hóa mà có lẽ trong xã hội hiện đại, chúng ta khó tìm thấy được trọn vẹn, một minh chứng cho sự gắn kết cộng đồng sâu sắc. Tinh thần "lá lành đùm lá rách" không chỉ là khẩu hiệu mà là một phần máu thịt của đời sống, tạo nên một cộng đồng vững chắc, nơi mọi người cùng nhau vượt qua khó khăn.

Trong thời bao cấp, thịt heo là mặt hàng được nhà nước quản lý chặt chẽ, việc mua bán phải theo tem phiếu. Để có miếng thịt ăn Tết không phải là điều dễ dàng, người dân phải xin phép, báo cáo chính quyền địa phương. Vì lẽ đó, hình thức “làm heo chia thịt” đã trở nên phổ biến ở nhiều vùng quê. “Chia” ở đây không hoàn toàn là tặng không, nhưng cũng khác với việc bán thông thường. Nếu bán là trao hàng lấy tiền ngay, thì kiểu chia thịt lại mang tính đổi chác hàng hóa hoặc công lao động. Ai có tiền thì trả trước, còn nếu chưa có tiền mặt thì ghi vào sổ, tính bằng lúa hoặc công gặt, công cấy đến mùa vụ kế tiếp. Phần đông bà con cùng nghèo như nhau, nên ít ai có tiền mặt, mà phần lớn chuyển sang trả bằng lúa hột của mùa thu hoặc vào độ ra giêng, hoặc đổi bằng công lao động. Đây là một hình thức kinh tế tự phát, thể hiện sự linh hoạt và tình người trong bối cảnh khó khăn, một sự sáng tạo để vượt qua thiếu thốn. Việc này không chỉ giải quyết vấn đề thực phẩm mà còn củng cố mối quan hệ cộng đồng, biến mỗi lần "chia thịt" thành một dịp tụ họp, trò chuyện và thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Giá trị các loại thịt hồi đó cũng khác hẳn, thậm chí trái ngược so với bây giờ. Mắc nhất là mỡ, kế đến là thịt nạc, rồi lòng, đầu, chân, giò, cuối cùng mới là xương sườn. Thời bao cấp, người dân thiếu nhất hai chất là béo và ngọt, nên mỡ heo được chuộng là vậy. Mỡ heo không chỉ dùng để kho thịt, mà còn được thắng lấy tóp mỡ, dùng để chiên xào hoặc ăn kèm cơm nóng, trở thành món ăn "xa xỉ" trong bữa cơm thường ngày. Sau khi làm heo xong, gia chủ thường dành nguyên bộ đồ lòng nấu một nồi cháo lớn để mời bà con chòm xóm. Món cháo lòng nóng hổi, thơm lừng là biểu tượng của sự ấm áp, sẻ chia, khiến tình làng nghĩa xóm thật đậm đà, thân thiết và mộc mạc hơn bao giờ hết, tạo nên một không khí Tết đầy ý nghĩa và tình người. Đây không chỉ là bữa ăn mà còn là nghi thức gắn kết cộng đồng, một nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của miền Tây xưa.

Sau khi chia thịt, các bà các chị lại í ới gọi nhau về chế biến, bếp quê của mỗi nhà lại đỏ lửa. Không khí Tết rộn ràng, đầm ấm hơn trong bữa cơm ngày chia thịt. Bên hiên nhà, các loại mứt dừa, mứt gừng, mứt bí... cũng được các chị khéo léo trổ tài làm thủ công, không chỉ để đãi khách mà còn là món quà ý nghĩa gửi tặng người thân. Thực ra, Tết đã rục rịch đến từ khi đưa ông Táo về trời (23 tháng Chạp) và kéo dài cho đến giao thừa. Những ngày này, cả làng quê như chìm trong hương vị của Tết, từ mùi bánh mứt, mùi khói bếp đến tiếng cười nói rộn ràng của trẻ thơ và người lớn. Những hoạt động này không chỉ là chuẩn bị vật chất mà còn là cách để gắn kết cộng đồng, truyền thụ văn hóa, phong tục tập quán cho thế hệ sau. Việc tự tay làm mứt Tết không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn thể hiện sự đảm đang, khéo léo của người phụ nữ miền Tây, đồng thời tạo ra những hương vị đặc trưng, khó quên của ngày Tết quê.

Hồi ấy, tiếng nổ cốm xen lẫn tiếng pháo nổ cứ râm ran báo hiệu xuân đến rất gần, mang theo niềm háo hức khôn tả. Bánh tét là món bánh dân tộc không thể thiếu trong những ngày Tết, là lễ vật dâng cúng tổ tiên, thể hiện lòng hiếu thảo với cha mẹ, là món điểm tâm sáng mùng Một, là món quà quê cho con cháu ở xa. Hơn hết, nồi bánh tét là nơi ấm áp nhất của mỗi nhà quê trong thời khắc đến giao thừa. Cả gia đình quây quần bên nồi bánh, cùng nhau trò chuyện, kể chuyện về năm cũ, ước vọng năm mới, tạo nên những kỷ niệm đẹp đẽ không thể nào quên. Đây cũng là dịp để các thế hệ trong gia đình gắn kết, truyền lại những câu chuyện, bài học từ đời trước, củng cố giá trị gia đình. Những phong tục này làm cho cái Tết xưa không chỉ là một ngày lễ mà còn là một phần không thể thiếu của bản sắc văn hóa miền Tây, một di sản tinh thần quý báu. Ngoài bánh tét, các món ăn truyền thống khác như canh khổ qua dồn thịt, thịt kho tàu với trứng vịt, hay dưa giá cũng là những hương vị không thể thiếu, góp phần làm nên mâm cỗ Tết đầy đặn và ý nghĩa.

Đến ngày mùng Một, mùng Hai, mùng Ba Tết, trẻ con xúng xính trong bộ quần áo mới được dành dụm, còn người lớn cũng tươm tất hơn để đi chơi Tết, thăm hỏi bà con, bạn bè. Mọi người cứ kéo nhau từ nhà này sang nhà khác, hết xóm này sang xóm khác, không phân biệt giàu nghèo, địa vị. Vui nhất của lũ trẻ là được quây quần bên bà, bên mẹ, thưởng thức đủ loại bánh mứt do chính tay người nhà làm và được lì xì. Những phong bao lì xì tuy không lớn về giá trị vật chất nhưng chứa đựng biết bao lời chúc phúc, tình yêu thương và hy vọng của người lớn dành cho con trẻ, mang ý nghĩa may mắn, bình an. Đây là những khoảnh khắc mà tiền bạc không thể mua được, là giá trị tinh thần vô giá của Tết xưa. Những chuyến thăm hỏi, chúc Tết không chỉ là nghĩa vụ mà còn là niềm vui, là cơ hội để gắn kết tình thân, tình làng nghĩa xóm thêm bền chặt. Những câu chuyện, những lời chúc Tết đơn sơ nhưng chân thành đã tạo nên một không khí Tết đặc trưng, ấm áp và đầy tình người. Các trò chơi dân gian như bầu cua cá cọp, cờ tướng, hay hát bội cũng góp phần làm cho không khí Tết thêm phần náo nhiệt và vui tươi.

Vậy là ba ngày Tết đã qua, nó đi qua thật bình yên và ngọt ngào, ngọt ngào trong cái tình làng nghĩa xóm, trong cái thuở chưa có chuyện giàu nghèo, chỉ có sự chân thành và sẻ chia. Nhắc lại Tết quê của một thời chưa xa lắm nhưng chắc chắn nhiều người vẫn còn nhớ lắm, bởi đó là những giá trị cốt lõi đã định hình nên con người miền Tây. Đó là những ký ức không thể phai mờ đối với những người lớn tuổi, còn đối với những thế hệ sống trong thời kỳ đổi mới cũng ít nhiều hình dung được ở miền Tây mình từng có những cái Tết quê như thế. Những giá trị văn hóa, tinh thần ấy vẫn còn đọng lại, là nền tảng cho những nét đẹp của Tết hiện đại. Dù cuộc sống có thay đổi, sự hoài niệm về Tết xưa vẫn luôn là một phần quý giá trong tâm hồn mỗi người con miền Tây, nhắc nhở về cội nguồn và những giá trị nhân văn sâu sắc. Để hiểu rõ hơn về văn hóa và con người miền Tây, bạn có thể tham khảo các Tour Du lịch Miền Tây để có những trải nghiệm chân thực nhất về vùng đất này, từ đó cảm nhận được sự ấm áp, hiếu khách của người dân nơi đây. Thậm chí, nhiều du khách quốc tế khi đến miền Tây vào dịp Tết cũng bày tỏ sự ngạc nhiên và thích thú trước những phong tục độc đáo này.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống của Tết xưa là vô cùng quan trọng. Nó không chỉ giúp các thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, mà còn góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa dân tộc. Ngày nay, nhiều gia đình lựa chọn Du lịch Tết để khám phá những nét đẹp văn hóa độc đáo. Hoặc cũng có thể chọn những chuyến Tour châu Âu để đón một cái Tết "Tây" đầy mới lạ, nhưng vẫn không quên những giá trị truyền thống của quê hương mình. Dù là Tết xưa hay Tết nay, tinh thần đoàn viên, sẻ chia và hy vọng vào một năm mới an lành, thịnh vượng vẫn luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, tạo nên vẻ đẹp vĩnh cửu của ngày Tết Việt, một nét đẹp văn hóa không thể thiếu trong đời sống tinh thần của mỗi người. Việc tìm hiểu và trải nghiệm các hình thức du lịch này giúp chúng ta có cái nhìn đa chiều hơn về Tết, từ đó trân trọng hơn những giá trị văn hóa mà ông cha để lại.

Để có một cái nhìn toàn diện hơn về những trải nghiệm du lịch đặc sắc, không chỉ riêng miền Tây mà còn trên khắp Việt Nam và thế giới, bạn có thể tìm kiếm các Tour Tết phù hợp với sở thích của mình. Từ những chuyến Du lịch Hành Hương tâm linh đến những chuyến khám phá văn hóa, mỗi hành trình đều mang đến những giá trị và kỷ niệm khó quên. Hãy để những chuyến đi trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp chúng ta trân trọng hơn những giá trị truyền thống và khám phá vẻ đẹp đa dạng của cuộc sống. Các tour du lịch không chỉ là cơ hội để thư giãn mà còn là cách để học hỏi, mở rộng tầm nhìn và kết nối với những nền văn hóa khác nhau, làm phong phú thêm tâm hồn mỗi người.

Thứ 2, 06/10/2025, 13:08